Het is zover. Wil en ik zijn klaar voor de focusgroep, die waarschijnlijk over het buurthuis zal gaan, maar in Participatief Actieonderzoek (PAO) is niets zeker. Ik merk dat ik klamme handen en zweterige oksels heb. Voor het eerst in mijn carrière als Participatief Actieonderzoeker leid ik een focusgroep met tienerjongens die door velen als ‘onruststokers’ worden bestempeld. Wat kunnen we van hen verwachten? We kijken naar de klok, dan naar de deur en vervolgens naar elkaar. “Weet je zeker dat ze om 5 uur komen?”, vraag ik onzeker aan mijn collega-PAO'er Wil, van de gemeente Zeist. “Ja, ik heb afgesproken dat ze hier om 5 uur zouden zijn”, zegt hij zelfverzekerd, maar ergens voel ik dat ook hij twijfelt. Misschien was dit toch niet zo’n goed idee. Nog geen tien seconden later lopen ze binnen. Ik krijg een beleefde handdruk, een ‘goedendag mevrouw’ en de namen van acht tienerjongens. Aangenaam verrast door deze zeer respectvolle entree gaan we zitten.
PAO in de L-Flat, een van de grootste galerijflats in West-Europa
Uit het PAO in de L-Flat in Zeist zijn veel initiatieven voortgekomen, maar geen enkel initiatief heeft zoveel (mis)vattingen aangepakt als het initiatief voor een buurthuis. Uit de interviews die wij – twee PAO'ers van SevenSenses en zeven medewerkers van de gemeente Zeist – met bewoners van de L-Flat hebben gehouden, bleek vaak dat deze tienerjongens, terwijl ze bij de ingangen ‘rondhangen’, veel overlast veroorzaken. De jongens vinden het zelf vooral vervelend dat hun bijeenkomsten als overlast worden gezien, en net als veel bewoners suggereren ze dat een buurthuis dit probleem in één klap zou kunnen oplossen. De jongens zouden een plek hebben om samen te komen, en de bewoners zouden geen last meer van hen hebben bij de ingangen.
Het initiatief voor het buurthuis: de eerste schets
Tijdens de eerste focusgroep met de jongens en Souad van de welzijnsorganisatie Meander Omnium hebben Wil en ik de resultaten van het PAO tot nu toe besproken: de problemen die in de interviews naar voren kwamen, maar ook de positieve punten, de kansen en de mogelijke oplossingen. We vroegen de jongens wat voor hen de belangrijkste oplossing was. Ze waren het er allemaal unaniem over eens en riepen in koor: “HET BUURTHUIS!”
Samen hebben we gekeken naar de talenten van de jeugdgroep en hoe zo’n buurthuis er volgens hen idealiter uit zou moeten zien. Ten eerste viel het me op hoeveel talenten en andere positieve dingen de jongens konden noemen over zichzelf en hun vriendengroep. Ten tweede – nadat de jongens hun ideale buurthuis hadden getekend – merkte ik hoe weinig de jongens eigenlijk nodig hebben voor een tof buurthuis. Als buitenstaander denk je al snel aan een groot gebouw met meerdere ruimtes en allerlei voorzieningen. De jongens tekenden twee kamers, één voor de jongens en één voor de meisjes. Een bank, een PlayStation en een kleine kitchenette voor beide kamers waren voor de jongens voldoende. Oh, en een camera, “want als er iets gebeurt, willen we dat de camera kan vertellen wat er is gebeurd.”
Brainstorm: wat heeft het buurthuis nodig?
Vervolgens bespraken we met de jongens welke stappen er nodig waren om een buurthuis op te zetten. Ik was verrast door de enorme gezamenlijke kennis van deze jongens – in de leeftijd van 13 tot 17 jaar. Ze konden feilloos vaststellen wat er moest gebeuren en welke gebouwen mogelijk tot buurthuis konden worden omgebouwd. Ze wisten ook wie ze nodig hadden voor de volgende stappen. „We moeten de wijkmanager vragen welke van deze gebouwen beschikbaar zijn.“ Met een vraag aan mij:
“Mevrouw, kunnen we nog een focusgroep organiseren, dit keer met de regiomanager?”
“Natuurlijk!” zei ik, blij verrast door deze daadkrachtige zet. De jongens verlieten de focusgroep en een paar minuten later kwamen Wil en ik naar buiten, klaar om tevreden naar huis te gaan. Daar kwamen we een van de wethouders tegen, die in de buurt zijn ronde deed om campagne te voeren voor zijn partij (het was twee dagen voor de verkiezingen). Ik kende hem niet, maar Wil natuurlijk wel, als collega. Ik schudde de wethouder de hand, waarop hij zei:
“Ik heb die groep jongens net ontmoet. Wat heb je met ze gedaan?! Ik heb nog nooit zo’n positieve sfeer om hen heen gezien!”
Nieuwe focusgroep met de regiomanager en de gemeente
En zo kwamen we de week daarop weer bij elkaar. Dit keer met de districtmanager en een aantal mensen van de gemeente die ook op de hoogte waren. Afgezien van hier en daar wat ongemakkelijk gegiechel, viel het me op hoe professioneel en respectvol de jongens in de focusgroep zaten. Er werd heen en weer gediscussieerd, en aan het einde van de focusgroep werd er een locatie gekozen en werden er nieuwe actiepunten vastgesteld! Terwijl we aan het opruimen waren, kwam een van de jongens naar me toe:
“Mevrouw, kunnen we volgende week met de wijkagent praten? We willen graag samen met de politie de juiste regels opstellen en bekijken hoe we criminaliteit kunnen tegengaan.”
Ik stond met open mond van verbazing. De jongens van wie gezegd wordt dat ze regelmatig minder prettige ervaringen met de politie hebben – en ja, ik ben me ervan bewust dat ze hier over één kam worden geschoren – nemen nu het initiatief om met de politie te overleggen om te voorkomen dat er iets misgaat.
... En toen kwam de politie
Een week later kwamen we bijeen met de wijkagent, de districtmanager, Meander Omnium, en natuurlijk de jongens zelf om de resultaten van de afgelopen week te bespreken. Omdat de wijkagent nog niet eerder aan het PAO had deelgenomen, legde ik kort uit wat PAO inhoudt. Armen over elkaar, een kritische blik. Tijdens die focusgroep merkte ik dat hij ontdooide, maar dat kwam niet door mijn onhandige uitleg van het project. Het waren de jongens die zich hier heel professioneel gedroegen, en zo ontstond er een opmerkelijk respectvol gesprek! De wijkagent vroeg zelfs, een beetje uit het niets:
“Hoe oud zijn jullie eigenlijk?! Het lijkt wel alsof ik met een stel volwassenen praat!”
Er werden ideeën uitgewisseld over de locatie, er werden plannen gemaakt om criminaliteit buiten de deur te houden en er werden concrete maatregelen genomen om stap voor stap dichter bij het buurthuis te komen. Aan het einde van de focusgroep spraken de wijkagent en de wijkmanager lovende woorden en lieten ze weten trots te zijn op de jongens vanwege de manier waarop ze de zaken hadden aangepakt.
Aan het einde van de focusgroep kwam Ismael naar me toe.
“Mevrouw, mogen we tijdens de laatste vergadering een PowerPoint-presentatie geven over onze plannen voor het buurthuis?”
Even dacht ik dat ik het verkeerd had gehoord, maar al snel besefte ik dat ik weer eens in de val was gelopen van een vooronderstelling. Die vooronderstelling werd vakkundig de kop ingedrukt door Ismaels vraag. Opgetogen en iets te enthousiast antwoordde ik: “Maar natuurlijk, dat zou geweldig zijn als je dat wilt doen!” Ik heb al veel geweldige focusgroepen bijgewoond, maar zelden ben ik er zo opgetogen uit gekomen als bij deze. Dit is waarom ik zo van mijn werk houd!
Het einde van het PAO – het begin van vele mooie dingen
Op 10 april 2018 was het zover. De ‘herstartbijeenkomst’ van ons PAO. Het hele PAO-team had hier de afgelopen twee maanden hard naartoe gewerkt. We zouden de resultaten van het PAO presenteren aan de bewoners en andere belanghebbenden, met hen de tot dan toe gemaakte plannen bespreken en de initiatieven die klaar waren overdragen aan de initiatiefnemers. Dit was bedoeld als afsluiting van ons PAO en als ‘kick-off’ voor de vele prachtige initiatieven die tijdens dit PAO waren ontstaan.
De directrice van basisschool ‘Op Dreef’ stelde haar aula en klaslokalen ter beschikking voor de verschillende werkgroepen rond elk thema. Al snel zat de school vol; de opkomst overtrof onze verwachtingen ruimschoots. Ook de jongens waren er al vroeg bij en zaten nonchalant op de trappen in de aula. Collega Barry van de gemeente kreeg een opmerking van iemand:
“Die onruststokende jongeren zijn hier, ze horen hier niet thuis!” daarop reageerde Barry – volkomen kalm – “O jawel, dat doen ze wel, zij zijn de initiatiefnemers van het buurthuis en gaan hier een presentatie geven over hun plannen.” BAM! Weer een aanname die keihard werd ontkracht.
Helaas was ik niet bij de werkgroep voor de jongens aanwezig omdat ik zelf een andere werkgroep leidde, maar ik heb van Wil, de jongens en andere betrokkenen begrepen dat het een erg leuke sessie was. De jongens hielden een TOP-presentatie, de eerste twee bestuursleden van het buurthuis – Anne Jan Odinga van Meander Omnium en Wil Verbiezen van de gemeente Zeist – werden benoemd, en er werden nieuwe contacten gelegd voor samenwerking. Doel: op 10 oktober 2018, zes maanden na deze bijeenkomst, de opening van het buurthuis! Dit alles werd na de werkgroepen teruggekoppeld aan het publiek, en alsof het niets was op zo'n jonge leeftijd, namen de jongens de microfoon om ons, de gemeente en andere belanghebbenden te bedanken voor hun steun.
Op naar een gezellig buurthuis in oktober!
Een week na de bijeenkomst hebben de jongens samen met de brandweer een mogelijk pand voor het buurthuis gecontroleerd op brandveiligheid. En op dit moment zijn de jongens druk in de weer met de gemeente, Meander Omnium en andere belanghebbenden om dit buurthuis te realiseren. De weg naar een gemeenschapscentrum is niet gemakkelijk, maar als ik zie hoe de jongens zich nu inzetten, met de steun van de mensen om hen heen, heb ik er alle vertrouwen in dat er op 10 oktober een gemeenschapscentrum zal zijn! Die datum staat al in mijn agenda genoteerd. Ik zal bij de feestelijke opening aanwezig zijn!