Een gesprek met Cynthia Hansma, gecertificeerd Participatief Actieonderzoeker bij SevenSenses.
Cynthia Hansma werkte jarenlang in de wereld van goede doelen en maatschappelijke organisaties. Maar ergens in al dat bureauwerk miste ze iets. Ze wilde meer naar mensen toe. Dat gevoel bracht haar uiteindelijk bij Participatief Actieonderzoek, bij SevenSenses, en inmiddels bij haar eerste eigen opdracht in Maassluis.
Wat bracht je bij Participatief Actieonderzoek?
“Ik was echt zoekende. Bij het Rode Kruis deed ik productontwikkeling, maar ik merkte dat ik het contact met de doelgroep miste. Met de mensen waar het eigenlijk om draait. Ik zat te veel achter mijn bureau. Dus ben ik me meer gaan richten op community engagement: hoe betrek je mensen actief bij je werk? En toen hoorde ik op een dag een podcast over Participatief Actieonderzoek. Ik dacht meteen: dit is het.”
Wat haar zo aansprak? De combinatie van waarden die ze herkende in de aanpak.
“Creativiteit, gelijkwaardigheid, verbinding. Dat komt in PAO allemaal samen. Ik organiseer met een vriendin ook socratische wandelingen, waarbij we op een heel andere manier met mensen in gesprek gaan. Meer stilte, meer doorvragen, minder oordeel. Die manier van denken over gesprekken vond ik ook terug in hoe PAO werkt.”
Ze geeft een klein maar treffend voorbeeld: “Iemand ergert zich aan fietsers op de stoep. Maar de fietser rijdt op de stoep omdat de straat gevaarlijk is. Die ander weet dat misschien helemaal niet. Dat soort perspectiefverschillen zijn zo waardevol. En PAO geeft je de methodiek om ze systematisch boven tafel te krijgen.”
Hoe kwam je bij SevenSenses terecht?
“Het was nog best een zoektocht om een opleiding te vinden die ook praktisch uitvoerbaar was. Maar ik kwam al snel bij SevenSenses uit, bij het PAR Practitioners Programma (PPP). Wat me ook aansprak, naast de methodiek: de manier waarop de community is opgebouwd. Je kunt na de opleiding ook echt opdrachten doen, ook internationaal. Dat paste goed bij mijn achtergrond.”
Ze verwijst naar een project op Saba, dat haar opviel toen ze de website doorbladerde. “Mijn zusje woont daar. Dat trok natuurlijk de aandacht. De diversiteit aan projecten die SevenSenses heeft gedaan, dat vond ik indrukwekkend.”
Je hebt even getwijfeld over het PAR Practitioners Programma. Wat hield je tegen?
“Ik heb inderdaad een ronde overgeslagen. Thuis was het ingewikkeld, werk was druk. En ik weet van mezelf: als ik aan een opleiding begin, doe ik het helemaal. Dan ga ik ook volledig de opdrachten in. Dus dat is altijd een bewuste keuze.”
Uiteindelijk hakte ze de knoop door. “En ik ben er heel blij mee. Het heeft me veel gebracht, meer dan ik had verwacht.”
Wat leerde je in het PPP?
Twee dingen springen er voor Cynthia echt uit.
“Ten eerste de structuur. Bij productontwikkeling verloor ik soms het overzicht. In PAO zijn er duidelijke stadia, en per stadium weet je wat je doet. Dat geeft houvast. Zonder dat je star hoeft te zijn.”
“Ten tweede het intuïtieve werken. Madelon (één van de trainers, red.) benadrukt sterk dat je ook aanvoelt wat een groep op dat moment nodig heeft. Als je twee weken moet wachten op een gesprek omdat de timing beter is, dan doe je dat. Dat vraagt aanwezigheid en gevoel. Die combinatie van structuur én intuïtie was voor mij nieuw en heel waardevol.”
En dan is er nog iets wat haar bijblijft: het moment dat ze zag wat er kan gebeuren in een focusgroep. “Iemand zei na afloop: ik heb normaal gesproken helemaal geen energie voor vergaderingen, maar hier heb ik om 10 uur ‘s avonds energie van gekregen. Dat is het mooiste wat je kunt horen. Dat mensen die juist aan het begin afhaken, door het proces betrokken raken en willen blijven meedoen.”
“Creativiteit, gelijkwaardigheid, verbinding – dat zijn de waarden die ik altijd al belangrijk vond. Wat me verraste, is hoe diep die in PAO zijn ingebakken. De focusgroepen vragen om creativiteit, de methodiek bouwt gelijkwaardigheid in, en verbinding ontstaat gewoon – door het proces zelf.
Je stage combineerde je met je eigen baan als manager bij de stichting. Hoe was dat?
“Handig en uitdagend tegelijk, want je hebt twee rollen. Ik vroeg me soms af: heb ik dit genoeg van elkaar losgehouden?”
Ze deed haar stage bij een stichting die gezinnen in armoede ondersteunt. Het oorspronkelijke doel was om de ervaringsdeskundigheid van gezinnen beter te benutten. Maar gaandeweg verschoof de vraag. “Het werd breder: hoe breng je de systeemwereld van de stichting dichter bij de leefwereld van de kinderen en gezinnen?”
Cynthia beschrijft hoe lastig het is om mensen die afhankelijk zijn van een organisatie écht vrijuit te laten spreken. En hoe PAO juist die veilige omgeving creëert waarin dat wél lukt. Wat er uiteindelijk uit voortgekomen is, noemen ze een ‘verbetergroep’: een gevarieerde groep van gezinnen, vrijwilligers, medewerkers en bestuur die vier keer per jaar bij elkaar komt. Ze denken mee over wat er beter kan en geven input als de stichting voor een keuze staat. Ook kunnen ze worden gevraagd om iets concreets te beoordelen, zoals een tekst op de website.
“Wat me het meest raakte: juist de gezinnen die normaal het moeilijkst te betrekken zijn, zijn door het proces heel betrokken geraakt. En ze wilden zelf doorgaan. Ze zeiden eigenlijk: wij zijn al de verbetergroep, we willen blijven meedenken. Dat is precies wat PAO beoogt.”
Nu ben je direct na het PPP aan de slag gegaan bij een PAO opdracht in Maassluis. Wat doe je daar?
“De gemeente Maassluis ziet dat de vraag naar jeugdhulp in één wijk hoger is dan elders. Ze willen begrijpen hoe het is om daar op te groeien en op te voeden, voor gezinnen met kinderen van 0 tot 10 jaar. En wat er nodig is om die zwaardere druk op jeugdhulp te verminderen.”
Na ruim tachtig interviews en informele gesprekken zit ze inmiddels in de fase van inzichten delen en het identificeren van oplossingen.
Wat haar opvalt: ook medewerkers van de gemeente doen actief mee. “Niet met het idee dat zij de antwoorden al hebben, maar echt vanuit interesse. Hoe kijken mensen hiernaar? Wat hebben ze nodig? Dat vind ik mooi om te zien.”
Wat wil je met PAO uitdragen?
“Ik merk dat organisaties en projecten vaak naast elkaar werken, zonder dat de mensen waar het om gaat echt aan tafel zitten. Dan ontstaan plannen die niet gedragen zijn. Niet omdat er slechte bedoelingen zijn, maar omdat de verbinding met de leefwereld ontbreekt.”
Ze heeft dat zelf ook van dichtbij meegemaakt. “Ik heb mensen gesproken die stopten met hulp ontvangen. Als ik vroeg of hen gevraagd was waarom, was het antwoord bijna nooit ja. Dat vind ik bijzonder. Je wil toch weten wat er niet klopte? Een bedrijf wil dat zijn klant tevreden is, dus vraagt het wat die ervan vindt. Waarom gebeurt dat niet vanzelfsprekend in de zorg en hulpverlening?”
PAO herstelt die verbinding, gelooft ze. “Het vraagt tijd en de moed om los te laten wat je zelf al bedacht had. Maar als je die stap zet, komen er dingen boven die je alleen nooit had kunnen bedenken. Mensen willen niet meedoen met andermans project. Ze willen meedoen met hun eigen project. En dat is precies wat PAO mogelijk maakt.”
Cynthia gaat als gecertificeerde Participatief Actieonderzoeker graag aan de slag met een diversiteit aan complexe vraagstukken waarbij creativiteit, verbinding en beweging samen komen. Heb jij een vraag voor Cynthia? Mail naar cynthia.hansma@seven-senses.nu.
Wil jij net als Cynthia PAR Practitioners Programma volgen? In drie maanden leer je de methodiek, de vaardigheden en de mindset om als Participatief Actieonderzoeker aan de slag te gaan. In jouw eigen werkveld, of als onderdeel van het groeiende SevenSenses-netwerk. Meld je aan.